Przygotowując się do podróży zakupiliśmy mapę, no i oczywiście poświęciliśmy wiele godzin na czytanie relacji zamieszczonych przez innych podróżników w Internecie. Sprawdzaliśmy opcje dojazdu, co warto zobaczyć, na co być przygotowanym itp. Te przygotowania jeszcze bardziej rozpaliły naszą wyobraźnię i spowodowały, że zaczęliśmy niecierpliwie oczekiwać wyjazdu. Biorąc pod uwagę rady innych podróżników postanowiliśmy pojechać we wrześniu, aby uniknąć problemów związanych z kupnem biletów na pociąg, upałów, a także dzikiej masy rosyjskich turystów. Ogłosiliśmy tę wieść wśród znajomych i zebrała się odważna, pięcioosobowa ekipa. Zuza, Kaszka, Kasiaczek, Michał i Misiek, wszyscy studenci poznańskich uczelni – UAM, AE i Politechniki.

Spotkaliśmy się, w poniedziałek wieczorem na poznańskim dworcu i wsiadając do pociągu do Przemyśla rozpoczęliśmy naszą przygodę. Po całonocnej jeździe dotarliśmy do Przemyśla, skąd bezproblemowo udaliśmy się busem do przejścia granicznego w Medyce. Tam po kilkuminutowej polskiej odprawie przeszliśmy, mijając porozrzucane na terenie całego terminalu tysiące kartonów po papierosach Pall Mall, do odprawy ukraińskiej. Po wypełnieniu odpowiedniego formularza i wbiciu pieczątki nareszcie byliśmy na Ukrainie. Zaczynała się najciekawsza z dotychczasowych wypraw. Jednak szybko zostaliśmy sprowadzeni na ziemie, ponieważ Ukraina, a raczej jej mieszkańcy nie chcieli nas tak chętnie przyjąć. Przy wyjściu na ulicę okazało się, że trafiliśmy w sam środek strajku drobnych przemytników, popularnie zwanych “mrówkami”. Denerwowali się, że Polacy mogą przenosić więcej papierosów niż oni, więc postanowili zamknąć furtkę, jedyne przejście, poprzez które można było się dostać na ulicę… Lekko zszokowani tym faktem postanowiliśmy poczekać na rozwój sytuacji. Dowiedzieliśmy się, że w poprzednim dniu brama zamknięta była przez 5 godzin. Spowodowało to lekkie pogorszenie naszych nastrojów, które jednak szybko uległo poprawie gdy zjawił się celnik ukraiński. Mieliśmy nadzieje na szybkie rozwiązanie problemu. Myliliśmy się. Celnik podszedł robiąc groźną minę i zapytał kulturalnie z wyższością w głosie: “Szto to k… jest!!!”, a tłum polskich mrówek mu zawtórował: “Właśnie! Co to k… jest!!!”. Celnik wyraźnie zbity z tropu ta odpowiedzią chwycił za telefon komórkowy i odszedł. Więcej go nie widzieliśmy. Tymczasem przy furtce zaczęły się dziać nowe sceny. Pewne panie zaczęły szturmować furtkę i przeszły ją górą – ryzykowały gdyż była ona najeżona ostrymi kolcami. Ten atak nie mógł pozostać bez odpowiedzi i po stronie ukraińskiej natychmiast pojawiła się puszka z białą farbą i pędzel, którym pomalowano górę furtki, aby przechodzący się ubrudził. Moglibyśmy jeszcze długo stać i obserwować tę sytuacje rodem ze skeczów Monty Pytona, ale Zuza postanowiła działać. Czujnym okiem harcerki wypatrzyła miejsce dogodne do przejścia, które nie zostało pomalowane i ruszyła na furtkę. Poszedłem w jej ślady i po chwili staliśmy na ukraińskiej ziemi. Następnie z Michałem poprzerzucaliśmy ciężkie plecaki i gdy na furtce okrakiem wisiała Kasiaczek, furtka została otwarta. Czy miało na to wpływ nasze przejście, które pokazało mrówkom nieskuteczność ich barykady nie dowiedzieliśmy się, gdyż od razu pobiegliśmy na busik do Lwowa. Okazało się, że wszystkie miejsca są zajęte, ale mimo to nasza piątka weszła (jeszcze 5 innych osób też). Po drodze poznaliśmy inną grupę Polaków, którzy także wybierali się na Krym. Jadąc dwie godziny w busiku po szerokich i dziurawych drogach, czas minął szybko i wczesnym przedpołudniem znaleźliśmy się na dworcu we Lwowie.

Kupno biletów miało się okazać pierwszym sprawdzianem naszego języka rosyjskiego. Należy tu dodać, że jesteśmy pokoleniem, które nie miało obowiązku uczyć się go w szkole, jedynie Kasza miała dwa lata rosyjskiego w gimnazjum, ale nie przykładała się do niego, bo (jak się okazało – mylnie) uważała, że nigdy z niego nie skorzysta. Ja nabyłem podręcznik do nauki rosyjskiego, ale przerobiłem tylko dwie lekcje, więc znałem podstawy podstaw. Reszta ekipy nie umiała nawet czytać alfabetu… na szczęście znajomości z busika okazały się nieocenione i bilety udało się kupić. Przydatna okazała się karteczka z danymi (ilość biletów, nr pociągu, trasa, rodzaj wagonu oraz imiona i nazwiska chętnych – cyrylicą), którą trzeba dać w okienku razem z paszportami . Znacznie przyśpiesza to kupowanie biletów. Do pociągu mieliśmy jeszcze 3h więc poszliśmy na śniadanie do przydworcowego bistro. Byliśmy chyba pierwszymi klientami, więc widzieliśmy jak pani sprzedawczyni przygotowywała się do ciężkiego dnia pracy. Jednym z pierwszych jej zadań było uzupełnienie wodą wszystkich butelek z wódką, tak, aby nie skończyły się one zbyt szybko. Zauważyliśmy także o raz pierwszy zjawisko, które jest powszechne na Ukrainie, a w Polsce niekoniecznie. Mianowicie do bistro nie przychodzi się po to, aby jeść. Spożywany jest wyłącznie alkohol, a próba zamówienia czegoś do jedzenia nierzadko spotyka się ze szczerym zdziwieniem. Czas minął szybko i udaliśmy się powrotem na dworzec. Czytając relacje z podróży na Krym zwracaliśmy uwagę na środki transportu. Spotkaliśmy się z różnymi opiniami, więc jak na pierwszy raz postanowiliśmy wykupić bilety na wagon “kupiejny” (zamykany, czteroosobowy przedział), nieco droższy od “plackartnyj” (54-łóżkowy wagon, bez przedziałów) i sprawdzić ten drugi, czy będziemy chcieli z niego korzystać w przyszłości. Standard ukraińskich kolei zaskoczył nas bardzo pozytywnie: czyste przedziały, opiekujący się wagonem dwoje prowadników, darmowy wrzątek i wygodne łóżka. Rozpoczęliśmy 26-godzinną podróż do stolicy Krymu – Symferopola. Droga minęła niezwykle miło – okazało się, że w wagonie jadą sami Polacy z zamiarem zwiedzenia Krymu i tylko kilku miejscowych. Spotkaliśmy tam także naszych znajomych z busu. Dowiedzieliśmy się, że lider grupy był już na Krymie, więc wypytaliśmy go o różne szczegóły. Dowiedzieliśmy się, że warto odwiedzić Inkerman obok Sewastopola (nawet kosztem Chersonezu Taurydzkiego), a już na pewno obowiązkowa jest wizyta w Bałakławie.

O subiektywności pewnych osobistych doznań zarówno podróżniczych jak i estetycznych mieliśmy się przekonać kilka dni później. Podczas podróży pociągiem mieliśmy okazję zapoznać się ze zjawiskiem, które w Polsce już dawno zanikło, mianowicie handlem na stacjach. Standardowy postój pociągu to ok. 20 min. W tym czasie do drzwi wagonów podchodzą handlarze (najczęściej starsze panie – tak zwane babuszki), które oferują owoce lub własne wypieki. Mieliśmy okazję kupić pomidory, paprykę, jabłka, gruszki, winogrona, melony ale także suszone i wędzone ryby, wodę, piwo, wódkę, czeburieki, ciastka z miesem, a nawet proponowano mocniejsze używki. Uraczyliśmy się tylko pysznymi winogronami i ruszyliśmy dalej.

Moja uwagę zwróciły płaskorzeźby ludzi zasłużonych. Można w nich znaleźć postacie znane także z historii Polski: Lenina nie trzeba przedstawić, gen. Suworow odpowiedzialny za rzeź warszawskiej Pragi, Kirow – współpracownik Stalina – walnie przysłużył się do rozwoju sieci gułagów w ZSRR. Więcej postaci nie znałem, ale z pewności było więcej osób, które niekoniecznie cieszą się dobrym imieniem w świecie. Kiedy po dwóch godzinach delegacja wróciła z biletami, postanowiliśmy się przedostać do pierwszej miejscowości, którą postanowiliśmy zwiedzić – Bachczysaraju – stolicy Chanatu Krymskiego. Po raz pierwszy zetknęliśmy się z organizacją ruchu autobusowego na Krymie. Na rozkładzie jazdy Kasza znalazła autobus, który odjeżdżał za dwie minuty. Szybko kupiła bilety i natrafiliśmy na kolejny problem jakim okazało się znalezienie odpowiedniego busa. Na placu stało ok. 40 busików, ciągle dojeżdżały nowe, odjeżdżały pełne, a ich numeracja to rzecz bardzo dowolna w tamtych stronach. Niektóre maja numery umieszczone za szybą, inne za szybą mają godziny odjazdów, a jeszcze inne nie maja nic. Pani w okienku poinformowała Kaszę, że na bilecie jest nadrukowany numer naszego autobusu. Był on kilkucyfrowy, a na dodatek przed nim były trzy litery. Mając świadomość uciekającego czasu zaczęliśmy poszukiwania pytając się kierowców na chybił trafił, czy to nie aby ich busem powinniśmy jechać. Po raz kolejny mieliśmy szczęście – trawiliśmy w drugiej próbie. Ów tajemniczy numer okazał się być numerem rejestracyjnym busa. Swoją drogą dość ciekawy sposób na numerację? Ruszyliśmy z lekkim opóźnieniem i po kilkudziesięciu minutach oglądania krymskich, stepowych krajobrazów, jakże innych od tych polskich, dobrze nam znanych, dotarliśmy do stolicy Chanów. Po wyjściu na niewielkim dworcu autobusowym od razu zostaliśmy “przechwyceni” przez naganiaczy. Zmęczeni po dwudniowej jeździe chcieliśmy odpocząć na łóżkach, nie pod namiotem.

Także z relacji wiedzieliśmy, że ceny za nocleg są bardzo różne, a miejscowi zawsze zawyżają ceny, mając nadzieję, ze turyści nie będą się targować. My jednak byliśmy twardzi – targowaliśmy się. Nie mieliśmy jeszcze dużego doświadczenia, ale jak się miało okazać pod koniec byliśmy specjalistami. Zamieszkaliśmy w skromnej, lecz zadbanej, położonej na uboczu chatce za 60Hr za grupę. Była to bardzo przystępna cena w porównaniu do tych, jakie były podawane w przewodniku wyd. Bezdroża, z którego korzystaliśmy. Rano obudził mnie piejący kogut, a także głośno wydawane komendy dochodzące z pobliskiej jednostki wojskowej. Zaczął się pierwszy dzień zwiedzania. Zostawiliśmy nasze duże plecaki i udaliśmy się do pałacu Chanów. Po drodze przyglądaliśmy się ukraińskiej rzeczywistości. Mimo, że Bachczysaraj jest odwiedzany przez turystów nie widać wpływu masowej turystyki. Miasteczko raczej spokojne, stare domy wzdłuż jednej ulicy, w oddali kilka bloków.

Dopiero przed Pałacem widać stragany z kiczowatymi pamiątkami, kilka autobusów turystycznych na zachodnich numerach, przekrzykujące się babuszki sprzedające czeburieki. Weszliśmy do Pałacu i po raz kolejny uśmiechnęło się do nas szczęście – spotkaliśmy polską wycieczkę z panią przewodnik, która bez problemów zgodziła się, abyśmy mogli dołączyć do grupy i posłuchać opowieści o Chanach. Pałac zrobił na nas duże wrażenie. Zespół budynków nie jest pełen przepychu, jednak sama odmienność stylu architektonicznego i świadomość, jak ważne wydażenia w historii Europy Wschodniej miały swój początek w tym miejscu potrafią zainteresować. Zwiedziliśmy cmentarz, gdzie spoczęli wszyscy Chanowie, miejsce narad oraz harem. Rozglądaliśmy się także za słynna fontanna płaczu, o której pisał Mickiewicz i Puszkin zachwycając się nad smutkiem wydobywającym się z szumu płynącej wody w swoich licznych wierszach, jednak znaleźliśmy tylko przybrudny kawałek marmuru z poutykanymi gdzieniegdzie sztucznymi kwiatami , który był po prostu brzydki. Nie podzielamy zachwytu obu poetów, mimo że nie jesteśmy pozbawionymi humanistycznej duszy ignorantami. Pochodziliśmy jeszcze chwilę po Pałacu, a później ruszyliśmy dalej w kierunku Czufut-Kale – najlepiej zachowanego na Krymie skalnego miasta. Po kilkudziesięciominutowym spacerze zaczęły się wyłaniać pozostałości po wykutym w VI w. mieście, gdzie podobno mieszkało ok. 6 tys. ludzi. Byli to Karaimi. Wykute w wapiennych skałach groty bardzo się nam podobały. Kilkupoziomowe mieszkania ze skomplikowanym systemem przejść, wykute wewnątrz kolumny, schody, alejki po których można było bez ograniczeń wspinać się, chodzić, oglądać zabrały nam kilka godzin zwiedzania. Szukaliśmy także największej na świecie karaibskiej nekropolii, która zlokalizowana jest w pobliżu, ale nie udało się jej znaleźć. Za to znaleźliśmy miejsce, z którego mogliśmy podziwiać wspaniałe widoki na kaniony, które są bardzo charakterystyczne dla tej części Krymu. Pierwszy dzień zwiedzania uznaliśmy za udany i udaliśmy się do naszego mieszkania.

Do Bałakławy leżącej kilka kilometrów od Sewastopola dotarliśmy pół godziny przed zmrokiem. Naszym oczom ukazał się niewielki port, w którym cumowały luksusowe jachty, restauracje z krzykliwymi neonami, a także hotele. Po szybkich zakupach udaliśmy się w stronę poleconej plaży. Gdy wyszliśmy już z miasta, będąc na klifie, już po zachodzie słońca dowiedzieliśmy się, że do najbliższej plaży ok. pół godziny drogi. Zdecydowaliśmy się iść dalej. Szybko się ściemniało, droga stawała się coraz węższa, a klif coraz wyższy. Po pół godzinie plaży nadal nie było widać, co więcej kolejna napotkana osoba powiedziała, że przed nami jeszcze ok. godziny drogi. To było ponad nasze możliwości. Marsz z plecakami po wąskiej ścieżce w ciemności i bez żadnej gwarancji, ze idziemy dobrą drogą wydawał się nam nonsensem, postanowiliśmy się rozbić na wcześniej upatrzonej pozycji nad klifem. Na szczęście spotkaliśmy chłopaka, który także szedł na plaże i dobrze znał drogę, bo od jakiegoś czasu tam mieszka. Odetchnęliśmy z ulgą, wyciągnęliśmy latarki i poszliśmy za Sergiejem. Po godzinie marszu, najpierw wąską drogą wzdłuż klifu, która czasami przechodziła w chwiejący się mostek, a później ostro w dół, chwytając się drzew zeszliśmy na kamienistą plażę. W światłach latarek rozbiliśmy namioty, przygotowaliśmy jedzenie i poszliśmy spać. Nasz niepokój co do “dzikości” i “dziewiczości” plaży wzbudziły napotykane śmieci. Jednak w świetle latarki nie wyglądało to bardzo podejrzanie. Dopiero rano ujrzeliśmy gdzie jesteśmy. Mała, romantyczna plaża, przyciśnięta do stromego, kamienistego klifu, drobne, kamyczki i czysta woda. Wszystko byłoby dobrze, gdyby nie fakt, ze wokół walały się sterty śmieci, co chwilę nie przypływałby stateczek z plażowiczami, a nad tym wszystkim nie widniałby obleśny, olbrzymi, namalowany na skale napis “TYALET”, a za nim obrzydliwy kibel. Uroku nie dodawał także bar, w którym obsługiwał podchmielony zarządca plaży. Postanowiliśmy napawać się chwilę widokami, szybko wykąpać i jak najszybciej uciec. Pomógł nam w tym deszcz, który zaczął padać chwile później. Szybko zwinęliśmy namioty i czekając na transport kąpaliśmy się. Kiedy zza skał wypłynęła mała łódka zdecydowaliśmy się, że to właśnie nią popłyniemy do Bałakławy. Szybko wyskoczyliśmy z wody porywając swoje rzeczy rzuciliśmy się biegiem w kierunku łódki. Sternik przeczuwając nadchodzącą burze chciał jak najszybciej odpływać, jednak ja byłem jeszcze w proszku i szybko się pakowałem. Dziewczyny próbowały go przekonać, aby jeszcze chwilę poczekał, ale patrząc w coraz ciemniejsze chmury stawał się coraz bardziej niecierpliwy. Wskoczyłem w ostatniej chwili, kiedy wspomniany już szef plaży wypychał łódkę. Po kilkunastu minutach rejsu byliśmy już w porcie w Bałakławie. Właśnie wtedy zaczęło się oberwanie chmury, które przeczekaliśmy pod drzewem. Dopiero po pół godzinie się przejaśniło, a my udaliśmy się na dworzec autobusowy, a później dalej do Jałty. Gdyby nie pałatka wojskowa nasze plecaki całkowicie by zamokły. Miasteczko ucierpiało jednak bardziej, ponieważ w niżej położonych częściach ulicy dzieci bawiły się po kolana w wodzie, a przyportowy parking zmienił się w basen, gdzie woda miała głębokość połowy koła Łady. Bezproblemowo dotarliśmy do Jałty pokonując kilkugodzinną trasę marszrutkami. Jest ona bardzo widokowa. Z prawej strony można podziwiać morze, natomiast z lewej główną część Gór Krymskich, które tutaj wyglądają jak małe Tatry – bardzo strome, skaliste i postrzępione góry wyglądają jak mur, który oddziela morze od głębi lądu.

- Medyka: na granicę z dworca autobusowego można dojechać prywatnym busem za 2 zł (wrzesień 2005). Podróż skończy się na wielkim przygranicznym bazarze. Kilka minut marszu dzieli nas od dużego terminala. Trzeba przejść po płytach betonowych do budki polskich celników, poprzepychać się z mrówkami i przejść do budki ukraińskich celników. Tam panują już prawa dżungli i wszystko zależy od humoru celnika. Może on dwuznacznie zareagować na widok turysty: życzliwie przepuścić i nie sprawiać problemów (w końcu wie, że nic nie przemycamy) lub też potraktować nas jako naiwniaka nie znającego granicy, języka, “przepisów” i próbować wyłudzić opłaty, łapówki itd. Jedno co na 100% musimy zrobić to wypełnić mały druczek, którego połowa zostanie w budce, a drugi będziemy musieli zachować do okazania na żądanie. Po wbiciu czerwonej pieczątki przechodzimy dalej do targu, który jest odpowiednikiem tego z polskiej strony. Jest to wariant optymistyczny zakładający, że na granicy jest pusto. Przeważnie jednak znajdują się tam setki ludzi, którzy niosą w siatkach kartony z papierosami, dla których przejście to często jedyny sposób na zarobienie pieniędzy. Są to stali bywalcy tego miejsca, którzy dobrze znają zwyczaje, celników i “przepisy”. Przeważnie turysta ma z nimi problemy, gdyż oferują różne rzeczy do sprzedania, nakłaniają do przeniesienia kilku kartonów papierosów itd. Pesymistyczna opcja to stanie w kilkugodzinnej kolejce, słuchanie różnych imperatyw w obu językach w odniesieniu do wszystkich i wszystkiego oraz przepychanie się, czasem nawet bójki (celnicy mówili, że przynajmniej raz w tygodniu przyjeżdża karetka) Aby dostać się do Polski trzeba przebić się do ukraińskiej budki, następnie przejść pas ziemi niczyjej i dostać się do budki polskiej. Znów spotkamy zaciekłe wyścigi ludzi nafaszerowanych papierosami i przepychanki. Przy budce polskiej znajdują się dwa wejście- dla obywateli państw UE i tych spoza UE – nikt tego nie respektuje i wszyscy pchają się gdzie mogą. Dobrym pomysłem jest zaproponowanie polskiemu celnikowi, aby przepuścił nas, jako turystów, bez kolejki – przeważnie się udaje, lecz spotyka się to ze zdecydowanym sprzeciwem całej reszty. Na granicy pieszej obywateli polskich nie obowiązują żadne opłaty obowiązkowe, wszelkie ubezpieczenia, wizy itd. to wymysł celników, którzy chcą sobie dorobić…

Podróż do Lwowa

Przeważnie wszyscy kierują się do Lwowa, aby stamtąd kontynuować podróż w dalsze rejony Ukrainy. Można się tam dostac taksówką (bardzo drogo) lub marszrutką, czyli busem. We wrześnieu 2005 kosztowało to 8 hr/osoba. Po 2 godzinach jazdy jesteśmy przed dworcem we Lwowie.

Wymiana waluty

W podróż na Ukraine najlepiej zabrac dolary amerykańskie. Sa one wymieniealne praktycznie w każdym kantorze, a także ich kurs jest wysoce zadowalający. Nawet jeśli ktoś nie ma w domu dolarów opłaca się kupić je w kantorze w Polsce, a nastepnie wymienic na Ukrainie na hrywny. Kursy walut zmieniają się, jednak ta operacja jest opłacalna. Nie warto brac euro, które także można wymienic w kantorach, lecz po znacznie gorszym kursie. Stan na wrzesień 2005:
Po stronie polskiej:
1$ – 3,12zł
1hr – 70gr
Po stronie ukraińskiej;
1$ – 5hr.
Za 312zł można był kupić 446hr, ale także 100$, a za nie 500hr. Różnica jest duża = 54hr = 37,8 zł
Więcej kursów nie pamiętam i nie są, aż tak istotne.

Kupno biletów kolejowych

Na Ukrainie obowiązuje inna zasada kupowania biletów niż w Polsce (dla pociągów jeżdżących na długich trasach). Kupuje się je nie na trasę i klasę pociągu (1 i 2, pośpieszny, osobowy, IC) tylko na konkretny pociąg, który ma swój numer. Numer ten można znaleźć na rozkładach jazdy w Internecie, w przewodnikach. Dodatkowo trzeba okazać paszport. Jeśli znamy już numer pociągu i tracę to trzeba zdecydować się na wago w jakim chcemy jechać: do wyboru mamy 3.
- Płackarta – wagon z łóżkami, bez przedziałów, niektóre łóżka składane w ciągu dnia, 0 prywatności, lokalny klimat, tylko dolne miejsca mają skrzynie na bagaże najtańsze
- Kupiejny – taka nasza kuszetka – zamykane od wewnątrz przedziały, 4 łóżka, wygoda, miejsce na bagaże, droższe.
- Lux – jak sama nazwa wskazuje – radziecki przepych w najlepszym i najdroższym wydaniu.
Jeśli już wiemy gdzie i czym chcemy jechać to pozostaje tylko zmierzyć się z Panią z okienka. Latem podobno ciężko dostać bilety na trasy do miejsc szczególnie często odwiedzanych przez turystów (np. Krym). Trzeba kupić je z wyprzedzeniem (bilety można nabywać już z 40 przed datą wyjazdu – niekoniecznie na stacji skąd chcemy jechać. Jeżeli nie ma problemów z biletami to najwygodniejszym rozwiązaniem dla kogoś kto nie za ukraińskiego, bądź rosyjskiego, a Pani w okienku udaje, że nie rozumie polskiego (we Lwowie raczej wszyscy rozumieją po polsku) jest podanie karteczki z datą przejazdu, numerem pociągu, klasą wagonu, trasa przejazdu i imionami i nazwiskami chętnych (oczywiście wszystko cyrylicą) oraz paszportami. Pani to weźmie i po kilku minutach odda razem z biletami. Na biletach są wszystkie informacje odnośnie biletu – godzina odjazdu, przyjazdu, numer wagonu, przedziału i łóżka.

W pociągu

Aby wejść do pociągu należy okazać bilet razem z paszportem i udać się na swoje miejsce. Gdy pociąg ruszy przyjdzie prowadnica (opiekun wagonu) i weźmie bilety (odda przy opuszczeniu pociągu) i zaproponuje pościel za drobna opłatą. Nie trzeba z tego korzystać. Od tamtej pory jesteśmy zdani na łaskę i niełaskę ukraińskich kolei żelaznych. U prowadnicy można kupić za niewielkie pieniądze kawę, herbatę ciasteczka i piwo. Coś lepszego do zjedzenia dostaniemy w restauracyjnym, a w każdym przedziale znajduje się opalany drewnem samowar, z którego można brać darmowy wrzątek. Generalnie komfort podróży ukraińskim pociągiem jest wyższy niż w PKP – można sobie poleżeć, pojeść, nie przychodzi konduktor i nie budzi 6 razy w ciągu nocy, aby sprawdzić bilety, a na postojach można zaopatrzyć się w lokalne smakołyki. Na Ukrainie popularny jest handel peronowy i na każdym postoju można kupić czeburieki, owoce, napoje, ryby suszone i wędzone, pierogi… Na stacjach (postój przeważnie ok. 20 min) ubikacja jest zamykana. Przed końcem podróży przyjdzie prowadnica, odda bilet i powie o której godzinie dotrzemy na miejsce.

Lokalny transport

Środki transportu na Ukrainie są bardzo różne, a ich cena, jakość i punktualność zależy od regionu. Jako, ze mam doświadczenia głównie z Krymu to tamtejszych będę pisał. Należy jednak pamiętać, że jest to region najbardziej nastawiony na zyski z turystyki, ceny są tam najwyższe, a standard również odbiega od średniej ukraińskiej. Po przyjściu na dworzec autobusowy pierwszymi ludźmi, którzy nas zauważą będą taksówkarze, którzy tłumnie zgromadzeni, dzwoniąc kluczykami, wykrzykują nazwy miejsc, w które jadą. Są dość natrętni i bardzo chcą nakłonić do skorzystania właśnie z ich usług. Jeżeli autobus lub marszrutka odchodzą za kilka godzin a nam się śpieszy warto skorzystać z ich usług. Cena zaproponowana na początku jest astronomiczna i nastawiona na bogatych mieszkańców Moskwy. Jeśli ktoś się dobrze targuje to cena potrafi spaść kilkukrotnie. Oprócz tego podróż ukraińska taksówka należy do przeżyć dość ekstremalnych, o których jest w relacji “Krym 2005″. Bilety na marszrutki w miastach kupuje się w kasach. Jak na polskich dworcach PKS. Innym rozwiązaniem jest przejście kilkudziesięciu metrów za dworzec i “złapanie” marszrutki po rozpoczęciu kursu – zwykle zapłata ląduje w kieszeni kierowcy i jest odpowiednio mniejsza. Jednak może się zdarzyć, że nie będzie wolnych miejsc lub kierowca się nie zatrzyma co zmusi nas do czekania na następny kurs. W miastach najbardziej popularne są busiki Cenę za przejazd (niezależnie od długości i czasu) mają podana za przednią szybą. Opłatę uiszcza się zwykle przy wychodzeniu . Lepiej mieć uszykowaną i odliczoną ilość drobnych, aby uniknąć długotrwałego wydawania reszty. W większych miastach jeżdżą także trolejbusy – cena za przejazd to kilkadziesiąt kopiejek. Bilet kupuje się u konduktorki, która przemieszcza się po trolejbusie wychwytując wsiadających pasażerów.

Noclegi

W miejscach odwiedzanych przez turystów z noclegiem nie ma problemów. Najpopularniejszym sposobem załatwienia kwatery jest odnalezienie babuszek na dworcu. Zwykle same nas odnajdują. Wystarczy wysiąść z marszrutki lub pociągu i wyglądać na zdezorientowanego, a natychmiast podchodzą kobiety i proponują noclegi. Przeważnie mają kartki z napisami “Kwatira”, “Żiliu” (oczywiście cyrylicą). Ich jedynym językiem jest rosyjski – jednak podobieństwo słownictwa nie powoduje większych problemów w negocjacjach. Najlepiej od razu dowiedzieć się o cenę. Ona przeważnie też jest zawyżona i bez problemu można się targować. Naszym atutem jest jeśli jesteśmy większą grupą – zawsze ktoś może przespać się na podłodze, a będzie taniej. Zwykle jednak zostajemy na jedną lub dwie noce, co nie podoba się babuszkom, które liczą na większy zarobek, ale i tak nami nie pogardzą (zazwyczaj – tylko raz nam odmówiono noclegu na jedną noc) .
Ceny we wrześniu 2005 dla pięcioosobowej grupy po targowaniu się:
Bachczysaraj 60hr/grupa (wszyscy na łóżkach, prysznic typu ogrodowego:)
Jałta 80hr/grupa (jak w pokoju hotelowym)
Auszta 60hr/grupa (małe mieszkanko, blisko dworca)
Koktebel 50hr/grupa (domki campingowe – lekko spartańskie warunki, ale bardzo miło)
Simferopol 70hr/grupa (po ciężkich negocjacjach)
Ceny w przewodniku Bezdroży “Krym – półwysep rozmaitości” Kraków 2005 były znacznie wyższe, ale w sezonie wakacyjnym (lipiec – sierpień) one są wygórowane ze względu na bogatych rosyjskich wczasowiczów. Nocowanie w namiocie możliwe dostępne na dziko (na plażach, w lasach). W niektórych miastach istnieją dzikie pola namiotowe, ale ich bezpieczeństwo pozostawia wiele do życzenia. Powracając wieczorem nie mamy pewności, czy nasz namiot a w nim plecaki będą na miejscu, bądź nasze rzeczy w komplecie.

Jedzenie

Z zaopatrzeniem w jedzenie w krymskich sklepach bywa różnie. Generalnie sklepy można zobaczyć wszędzie i są całkiem nieźle zaopatrzone, ale brak w nich towarów potrzebnych do zrobienia zapasów na kilkudniowa wyprawę w góry. Nie spotkaliśmy puszkowanych konserw, dań gotowych do podgrzania itp. Nie ma problemu bardziej podstawowymi produktami, ale nie znaleźliśmy także zwykłego mięsa – w postaci innej niż kiełbasy. Jedzenie w restauracjach – porcje małe. Można się spotkać z sytuacją, że w restauracji nie ma wszystkich dań w menu. Tam do restauracji przychodzi się głownie po to, aby się napić.

Wycieczki górskie

Głównym problemem w poruszaniu się po górach Krymu jest brak wody. Strumienie są nieliczne, a źródełka w pełni lata wyglądają jak błotniste sadzawki. Do plecaków trzeba brać wodę w plastikowych butlach. Turystyczne mapy Krymu nie istnieją. Owszem można jakieś znaleźć, ale na pewno nie są one przydatne w górach, ponieważ małe skale nie pozwalają na szczegółową orientację. Oznakowanie szlaków także pozostawia wiele do życzenia. Nam przydał się wspomniany wyżej przewodnik Bezdroży, a w nim doskonałe opisy szlaków (niezbędny kompas). Jednak opis ten dotyczy niewielkiej części gór (głównie Czatyrdachu i Demerdżi). Baza turystyczna słabo rozwinięta.